In Manchester staat de tijd een beetje stil

Uit het archief: februari 2012.

Afgelopen maandag 6 februari 2012 was een bijzondere dag in Manchester. De tragische vliegramp met de Busby Babes werd herdacht. Tijdens de meest recente speelronde in de Engelse Premier League droegen de spelers van Manchester United een rouwband ter nagedachtenis aan de gebeurtenis, die de tijd letterlijk en figuurlijk een beetje stil heeft gezet in Manchester. Een stukje voetbalhistorie:

Het is 6 februari 1958 als een zeer talentvolle lichting spelers van Manchester United op het punt staat om terug naar huis te keren na een Europacup I -wedstrijd. Het betrof de ploeg die vaak liefkozend Busby Babes werd genoemd. Manager Matt Busby gaf namelijk veel zeer jonge spelers een kans om zich te bewijzen, en zo ontlook in dit team het ene na het andere toptalent. Vandaar: Busby Babes. Manchester United was in het seizoen 1957-1958 hard op weg naar Europees succes. De jonge honden van Busby hadden eerder in de Europese campagne van dat jaar, al de Shamrock Rovers en Dukla Praag geklopt. De heenwedstrijd in de kwartfinale tegen Rode Ster Belgrado, werd met 2-1 gewonnen in het bekende Manchester United-stadion; Old Trafford. De terugwedstrijd van 5 februari in Belgrado eindigde in een 3-3 gelijkspel, en daarmee verzekerde Manchester United zich van een plek in de halve finale.

De Busby Babes waren dus in een uitgelaten stemming, maar de terugreis een dag later vanuit Belgrado mondde uit in een ware nachtmerrie. De stemming sloeg al om toen speler Johnny Berry zijn paspoort kwijt was, en de terugvlucht naar Manchester daardoor een uur werd vertraagd. Op de koop toe moest het vliegtuig nog een tussenlanding maken in München, om bij te tanken. Waarom is niet bekend, maar toen het vliegtuig weer ging opstijgen vanuit München, liet piloot James Thain zich aflossen door co-piloot Kenneth Rayment. Even over half drie in de middag op 6 februari 1958, brak co-piloot Rayment de eerste poging om op te stijgen af, omdat de motor een raar geluid maakte. Ook de tweede poging om de lucht in te komen mislukte en daarna moesten alle passagiers het vliegtuig tijdelijk verlaten.

Het sneeuwde inmiddels in München en het vliegtuig leek die dag niet meer te gaan opstijgen. Een van de talentvolste spelers van United op dat moment, Duncan Edwards, stuurde een telegram naar huis met de tekst: “All flights cancelled, flying tomorrow”. Deze gedachte van Edwards klopte niet, want een kwartier later konden de Busby Babes toch weer in het vliegtuig plaatsnemen: ze vertrokken alsnog. De vreemde gang van zaken en de sneeuwval boezemde bij sommige spelers een lichte vliegangst in. Volgens de verhalen zou Liam Whelan zelfs letterlijk gezegd hebben: “This may be death, but I’m ready”. Anderen zouden op grond van de overlevering bewust achterin het vliegtuig zijn gaan zitten, omdat het daar veiliger zou zijn.

Het mocht helaas niet veel baten. Bij de derde poging om op te stijgen ging het vreselijk mis. Door de gladde startbaan raakte het vliegtuig tijdens het opstijgen totaal onbestuurbaar voor de co-piloot, en wat volgde was een catastrofale crash. Het vliegtuig botste tegen een hek van het vliegveld, kwam daarna op een openbare weg terecht en raakte met een vleugel een woonhuis dat in brand vloog. Vervolgens vond het vliegtuig nog een boom op haar weg, een schuur en tot slot een truck die met grote kracht ontplofte. Van de 44 inzittenden waren er 21 op slag dood. Het 21-jarige megatalent Duncan Edwards overleed later in het ziekenhuis, net als co-piloot Rayment. Onder de overledenen bevonden zich acht spelers van Manchester United, onder wie Liam Whelan, die de dood al min of meer had ‘zien aankomen’. Ook acht sportjournalisten vonden de dood op de startbaan van München, evenals een aantal leden van de technische staf, waaronder clubsecretaris Walter Crickmer. De succescoach Matt Busby overleefde de vliegtuigramp wel, nadat hij in het ziekenhuis lange tijd op het randje van de dood zweefde.

Een speler die het er wonderbaarlijk goed vanaf bracht, is doelman Harry Gregg. Hij raakte geen moment buiten bewustzijn en toonde zelfs grote moed door een zwangere vrouw uit het brandende vliegtuig te redden. Deze zwangere vrouw, de Joegoslavische Vera Lukic, beviel later van een kerngezonde zoon: Zoran Lukic. Op de dvd’s van de dvd-collectie ‘De beste spelers aller tijden’ vertelt Gregg geëmotioneerd hoe hij ook de later legendarische speler Bobby Charlton uit het vliegtuig bevrijdde. Gregg vertelt hoe Charlton – die tegenwoordig dankzij zijn latere voetbalverdiensten als Sir Bobby Charlton door het leven gaat – op de besneeuwde startbaan van München weer zijn bewustzijn terug kreeg. Bobby Charlton heeft toen minutenlang in shocktoestand naar het verongelukte vliegtuig staan kijken, totaal verweesd en ogend als een zombie. Hoewel ‘Sir Bobby’ nu alleen nog maar één grote klap van het ongeval kan herinneren, heeft hij verder niets aanwijsbaars overgehouden aan dit drama.

De wereld reageerde geschokt op de tragedie, en vooral voor de mensen in Manchester stond de tijd figuurlijk gezien even stil. Dit gevoel is later letterlijk tot uiting gebracht, doordat ze een monument hebben gemaakt van een klok waarop de tijd stil staat op 6 februari 1958, om enkele minuten over drie. Toch wilde manager Matt Busby doorgaan met het streven naar zijn ultieme doel: het winnen van de Europacup I met een talentvolle jonge voetbalploeg. Alsof het zo voorbestemd was, slaagde ‘survivor’ Matt Busby exact tien jaar na dit ongeluk erin om de Europacup I te winnen. Een ploeg met de overlevenden Bobby Charlton en Bill Foulkes, aangevuld met nieuwe sterren zoals Georg Best en Denis Law, liet zien dat Manchester United alsnog een topclub kon worden.

En vanuit die gedachte wordt er vandaag de dag nog steeds gevoetbald bij Manchester United. Hoe groot de tegenslag ook is, het hoeft de toekomst niet altijd in de weg te staan. Af en toe vertellen de legendes Bobby Charlton en Harry Gregg het verhaal over de vliegtuigramp nog eens aan de huidige spelersgroep. Veel sterspelers van deze lichting zeggen dat dit ze heeft geïnspireerd om nog meer hun best te doen om prijzen te winnen. Het draait bij Manchester United dus niet om het geld, maar om het besef dat het ze alsnog gelukt is om een van de beste clubs ter wereld te worden. Dit gevoel ligt bij veel van de échte Manchester United-spelers en fans in het DNA ingeslepen. Voetballen vanuit een bepaalde overtuiging, dat is de boodschap. Voetballen om de overledenen van de vliegtuigramp een dienst te bewijzen, en ze te laten zien dat het allemaal is goed gekomen.

Natuurlijk zijn er altijd spelers die iets minder gevoelig zijn voor ‘de mythe van Manchester’. Ik kan me voorstellen dat het Wayne Rooney weinig kan schelen wat in 1958 gebeurd is. Rooney wil gewoon lekker voetballen en in nachtclubs liggen. Maar daarom denk ik dan ook dat Rooney niet de rest van zijn carrière bij United blijft, maar ooit op een schaamteloze manier Manchester United vaarwel zegt in ruil voor een duizelingwekkend salaris bij bijvoorbeeld Real Madrid. Echter, spelers die net zoveel gevoel hebben in hun hart als in hun voetbalbenen, zullen zwichten voor de historische achtergrond van Manchester United. Paul Scholes, Gary Neville, Wes Brown en John O’Shea zijn daar de lichtende voorbeelden van. Tot slot ben ik ergens wel blij dat doelman Harry Gregg tot een heel andere generatie behoorde toen het vliegtuigongeluk gebeurde. Want anders had hij zich niet over de levens van de andere mensen ontfermd, maar had hij het wellicht direct op Twitter gezet…

Erwin Meeks